Niet te gevoelig, maar uit balans: de kwaliteit achter lastig gedrag bij hoogsensitiviteit

Je denkt te veel na.
Je bent te perfectionistisch.
Je trekt je dingen te persoonlijk aan.

Veel hoogsensitieve kinderen, hun ouders én volwassenen HSP krijgen dit soort opmerkingen regelmatig te horen. In dat ene kleine woordje te zit een oordeel verborgen. Dat verandert een natuurlijke gevoeligheid in een probleem. Want eigenlijk wordt daarmee gezegd dat het minder zou moeten zijn: minder voelend, minder opmerkzaam, minder betrokken, minder diepgaand.

Maar wat als we er eens anders naar zouden kijken? Wat als er niet sprake is van te veel, maar van een kwaliteit die – door bepaalde omstandigheden – uit balans is geraakt?

Wanneer een kwaliteit uit balans raakt

Hoewel hoogsensitiviteit de nodige uitdagingen kent, brengt het ook talloze kwaliteiten met zich mee. Op mijn website vind je een overzicht van een aantal kwaliteiten die vaak voorkomen bij hoogsensitieve kinderen en volwassenen. Wanneer we ons veilig voelen, gezien worden, voldoende ruimte ervaren om onszelf te zijn en de belangrijkste basisbehoeften vervuld zijn, komen deze kwaliteiten vanzelf tot bloei. Maar wanneer we langdurig onder druk staan, ons onveilig voelen, overprikkeld raken of ons onbegrepen voelen, kunnen diezelfde kwaliteiten doorschieten en uit balans raken:

• Diep nadenken kan piekeren worden.
• Een sterk rechtvaardigheidsgevoel kan omslaan in de behoefte om anderen te corrigeren.
• Grote opmerkzaamheid kan doorschieten naar voortdurende alertheid.
• Je inleven in anderen verandert in vervloeien met de ander.

Vaak zien we dan alleen het gedrag dat daar uiting aan geeft, zoals moeite met inslapen, controledrang, intense ontladingen of concentratieproblemen. We zijn vervolgens geneigd om dát probleem op te willen lossen. Terwijl dat gedrag meestal het gevolg is van een waardevolle, onderliggende kwaliteit die uit evenwicht is geraakt.

De kwaliteit achter gedrag

Onlangs sprak ik een moeder die zich zorgen maakte over haar zoon. Op school bemoeide hij zich regelmatig met andere kinderen, vooral wanneer klasgenoten niet luisterden naar de juf. Terwijl anderen hem begonnen te zien als een bemoeial of betweter, raakte ook de leerkracht haar geduld met hem kwijt. “Hoe lossen we dit op?” vroeg zijn moeder mij.

Dat is een begrijpelijke vraag. Ik stelde een andere vraag: Wat probeert dit gedrag ons duidelijk te maken? Samen hebben we verder gekeken en zagen een jongen met een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Een jongen die spanning oppikt voordat anderen het bewust opmerken. Die ziet wat er nodig is voor meer rust. En die zich daar vervolgens verantwoordelijk voor voelt.

Met andere woorden: achter het gedrag dat als lastig werd ervaren, gingen juist een aantal mooie kwaliteiten schuil. Alleen waren die kwaliteiten op dat moment uit balans geraakt. Door er zo naar te kijken, verschoof de aandacht van het ‘bestrijden’ van gedrag naar het begrijpen van wat deze jongen nodig had.

Inzicht helpt om de balans te herstellen

Met dit inzicht ontstond er direct meer ontspanning en zachtheid bij moeder. Niet alleen voor haar zoon, maar ook voor zichzelf. Zoals zo vaak herkende zij namelijk veel van zichzelf in haar zoon.

Daarnaast gaf dit inzicht haar de woorden om met de leerkracht in gesprek te gaan. Ze legde haar uit wat er achter zijn gedrag schuilging en wat hij nodig had. In combinatie met enkele Coachingsessies, waarin we zijn kwaliteiten weer in balans brachten, veranderde er veel. Zijn betrokkenheid en rechtvaardigheidsgevoel hoefden niet meer tegen hem te werken, waardoor hij zich prettiger voelde en weer lekker in zijn vel kwam te zitten op school.

Van inzicht naar bloei

Veel ouders, leerkrachten en professionals zien wel dát een kind het moeilijk heeft, maar vinden het lastig om te herkennen hoe dat komt en welke kwaliteiten daaronder uit balans zijn geraakt. Juist daarom ontwikkelde ik de 5-daagse Training HSK Coach.

In deze training leer je niet alleen wat hoogsensitiviteit is. Je leert ook kijken voorbij het zichtbare gedrag. Met uitgebreid inzicht in de werking van het hoogsensitieve zenuwstelsel en brein én de kwaliteiten en uitdagingen die daarbij horen, krijg je zicht op de diepere laag onder gedrag. Je leert herkennen wanneer een kwaliteit uit balans is geraakt en wat er nodig is om weer evenwicht te creëren.

Daarnaast ontvang je praktische werkvormen, oefeningen en handvatten die je direct kunt toepassen in opvoeding, begeleiding, onderwijs of opvang.

In de training is er ook aandacht voor jouzelf als ouder of professional en het kind dat je vroeger was. We staan stil bij hoe jouw eigen kwaliteiten, gevoeligheden en ervaringen invloed hebben op de manier waarop je naar gedrag kijkt en kinderen begeleidt. Dat vergroot je (zelf-)inzicht en ook je vermogen om goed af te stemmen op wat een kind nodig heeft.

Hoogsensitiviteit hoeft niet minder te worden. Het vraagt om begrip, erkenning en balans. En dan komen de kwaliteiten die erbij horen vanzelf tot bloei! 

✨ Wil je hier meer over lezen?

Voor Inspirerend Leven schreef ik een artikel over welke verborgen krachten schuilgaan achter veelvoorkomende valkuilen van hoogsensensitiviteit.

Je kunt het hier lezen: